Luật phòng chống tham nhũng mới nhất hiện nay

1. Thông tin cơ bản về tham nhũng

Tham nhũng là một vấn đề vô cùng nhức nhối trong xã hội. Hành vi này xuất hiện từ khá sớm, nó ra đời ngay từ khi có sự phân chia quyền lực và hình thành nhà nước. Tham nhũng tại Việt Nam đã gây “thiệt hại cho nguồn ngân sách chính phủ… ước lượng 30% đầu tư hạ tầng” (Vietnam Investment Review, số 699, ngày 7/3/2005).

1.1 Tham nhũng là gì?- Một số cách hiểu về tham nhũng

Theo nghĩa rộng, tham nhũng được hiểu là hành vi của một người nào đó có chức vụ, quyền hạn được giao nhiệm vụ, quyền hạn và lợi dụng chức vụ, quyền hạn, hoặc nhiệm vụ được giao để vụ lợi cho bản thân.
Theo từ điển Tiếng Việt, tham nhũng là lợi dụng quyền hành để nhũng nhiễu nhân dân lấy của.
Tài liệu hướng dẫn của Liên hợp quốc về cuộc đấu tranh, quốc tế chống tham nhũng (1969) đã định nghĩa tham nhũng là “sự lợi dụng quyền lực nhà nước để trục lợi riêng…”.

Trong khi đó, theo Luật phòng chống tham nhũng hiện hành năm 2005, “tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”.  Người có chức vụ, quyền hạn ở đây chỉ giới hạn là những người làm việc trong các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc hệ thống chính trị.

Thế nào là tham nhũng có rất nhiều cách định nghĩa tham nhũng khác nhau, tuy nhiên khái niệm tham nhũng phổ biến nhất ở các quốc gia, tổ chức quốc tế là “việc lạm dụng quyền lực công để thu lợi cá nhân”.
 
luật phòng chống tham nhũng hợp nhất
Hình ảnh về tham nhũng (ảnh minh họa)
 
Thông thường, khi nói đến tham nhũng chúng ta thường hiểu là nói đến các quan chức nhà nước- những người lợi dụng chức quyền để lấy tiền, tài sản, … của Nhà nước, của doanh nghiệp và cá nhân để làm lợi cho bản thân.

Tuy nhiên, hiện nay, quan niệm tham nhũng đã thay đổi. Đối tượng tham nhũng không chỉ là những người có chức vụ, quyền hạn trong các cơ quan nhà nước mà đối tượng của nó còn là những người hoạt động kinh doanh ở các doanh nghiệp.

Hành vi tham nhũng là gì? Có thể nói, hành vi tham nhũng bao gồm các hành vi cụ thể như đưa hối lộ, nhận hối lộ, tham ô, gây ảnh hưởng, lạm dụng quyền hạn, làm giàu bất chính của các quan chức việt nam tham nhũng; và các hành vi đưa hối lộ, nhận hối lộ, tham ô và các hành vi chiếm đoạt khác trong khu vực tư nhân,… (Công ước Liên hợp quốc về Chống tham nhũng).

1.2 Những đặc trưng cơ bản của tham nhũng

Theo quy định của luật phòng chống tham nhũng mới nhất hiện nay, tham nhũng có những đặc trưng cơ bản sau:

1.2.1 Chủ thể tham nhũng là người có chức vụ, quyền hạn

Đầu tiên, đặc điểm của tham nhũng là chủ thể thực hiện hành vi tham nhũng phải là người có chức vụ, quyền hạn. Chẳng hạn: cán bộ, viên chức, quân nhân chuyên nghiệp, cán bộ lãnh đại, quản lý của doanh nghiệp,…
Nhìn chung, những đối tượng này có đặc điểm đặc thù là: họ thường là những người có quá trình cống hiến và công tác nên có nhiều kinh nghiệm; được đào tạo có hệ thống, là chuyên gia trong các lĩnh vực khác nhau; là những người có thể mạnh về kinh tế, quyền lực,..

1.2.2 Hành vi tham nhũng: lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao

Đặc điểm thứ hai của tham nhũng là chủ thể “lợi dụng chức vụ, quyền hạn” là làm lợi cho bản thân, cho gia đình mình hoặc cho những người có quan hệ khác. Có thể nói, đặc điểm này là yếu tố cơ bản để xác định một hành vi có phải là hành vi tham nhũng hay không. Một người có chức vụ, quyền hạn nhưng không lợi dụng chức vụ, quyền hạn không thể coi là tham nhũng. Và ngược lại, nếu một người có hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn để làm lợi thì đều được coi là hành vi tham nhũng. Ở đây, đã có sự giao thoa giữa hành vi tham nhũng và những hành vi phạm tội khác, do đó cần lưu ý khi phân biệt các hành vi này.

1.2.3 Mục đích tham nhũng: vụ lợi

Hành vi tham nhũng là hành vi cố ý với mục đích vụ lợi. Vụ lợi ở đây được hiểu là các lợi ích về vật chất hoặc tinh thần mà người có chức vụ, quyền hạn đạt được hoặc có thể đạt được thông qua hành vi tham nhũng của mình. Trong trường hợp chủ thể thực hiện hành vi không mang tính cố ý thì không được quy kết thành hành vi tham nhũng. 

Đối với khu vực tư nhân, trong trường hợp những người có chức vụ, quyền hạn trong các tổ chức, doanh nghiệp khu vực tư cấu kết, móc nối với những người thoái hóa, biến chất trong khu vực công hoặc lợi dụng vị thế của những người này để trục lợi thì sẽ bị quy kết thành đồng phạm và bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

1.3 Tác hại của tham nhũng- lợi bất cập hại

Tham nhũng là hành vi gây ra rất nhiều hậu quả nghiêm trọng không chỉ trong lĩnh vực kinh tế mà trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội.

1.3.1  Tham nhũng và những “lợi ích” ngắn hạn

Tham nhũng không mang lại bất cứ lợi ích nào cho xã hội nói chung, nhưng đối với những người thực hiện hành vi tham nhũng và những đối tượng chấp nhận hành vi này thì quả thực tham nhũng cũng có “lợi ích” nhưng cũng chỉ trong một thời gian ngắn.

Với những người trực tiếp tham nhũng:
  • Được tiền- khi cấu kết ăn chia với đối tác.
  • Được việc, khi hoàn thành nhiệm vụ được giao.
  • Các sự việc được ra quyết định và giải quyết trong thời gian nhanh hơn.
Với đối tượng chấp nhận tham nhũng (thường là các doanh nghiệp)
  • Được hợp đồng mà có thể họ không nhận được nếu không cấu kết với chủ thể tham nhũng.
  • Được quan hệ mà họ cho rằng có thể lợi dụng để làm lợi cho bản thân và doanh nghiệp của mình.
  • “Bình yên”- không sợ bị các cơ quan nhà nước và các đối tác “làm phiền”.
Chính những cái được ngắn hạn mà hành vi này mang đến cho chủ thể tham nhũng cũng như những đối tượng chấp nhận tham nhũng khiến hành vi này tồn tại, thậm chí có những giai đoạn “hoành hành” và gây hại cho đất nước và người dân.

1.3.2 Tham nhũng và những nguy hại lâu dài

tác hại của tham nhũng, luật phòng chống tham nhũng ra đời năm nào
 
Như đã nói ở trên, hành vi tham nhũng có thể mang đến “cái được” nhưng trong thời gian ngắn. Sau thời gian đó, tham nhũng cũng chỉ mang lại những tác hại  khôn lường, bao gồm cả những người liên quan đến tham nhũng lẫn nhà nước và các lĩnh vực khác trong đời sống.

Với chủ thể và những đối tượng liên quan đến tham nhũng
  • Phải chịu trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc từ phía cơ quan nhà nước nếu bị phát hiện. Những trách nhiệm này bao gồm trách nhiệm dân sự, trách nhiệm hành chính và trách nhiệm hình sự.
  • Chịu các hình thức kỷ luật nội bộ: mất chức, giáng chức, bồi thường, …
Với những doanh nghiệp có liên quan đến tham nhũng
  • Tăng chi phí kinh doanh do phải hoạch toán phần chi phí cho tham nhũng vào chi phí chung.
  • Uy tín của doanh nghiệp sẽ bị hủy hoại nếu bị phát hiện có liên quan đến tham nhũng
  • Giảm cơ hội kinh doanh nếu đối tác biết đến hành vi tham nhũng của doanh nghiệp.
  • Năng lực cạnh tranh suy giảm, khó phát triển bền vững vì doanh nghiệp phải đầu tư nguồn lực lớn cho tham nhũng.
  • Mất đi cơ hội hợp tác với các doanh nghiệp nước ngoài, đặc biệt là các công ty đa quốc gia.
Tác hại của tham nhũng như thế nào đối với nhà nước và các lĩnh vực của đời sống xã hội

Về chính trị: “Tệ nạn tham nhũng, hối lộ, ăn chơi phung phí tài sản của nhân dân rất nghiêm trọng và kéo dài. Những hiện tượng đó gây tác hại rất lớn, làm tổn hại thanh danh của Đảng” (Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII). Tình trạng tham nhũng làm xói mòn bản chất của Đảng và Nhà nước, làm tha hoá đội ngũ cán bộ, đảng viên, hành vi này tiếp tay cho các thế lực thù địch lợi dụng chống phá ta, uy hiếp sự tồn vong của chế độ.

Về kinh tế: Tham nhũng gây thiệt hại lớn về tài sản của Nhà nước, tập thể và của công dân do những người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn của mình để làm lợi cho bản thân và những người liên quan.

Về xã hội: Hành vi tham nhũng xâm phạm, làm thay đổi, đảo lộn những chuẩn mực đạo đức xã hội, làm tha hóa đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước. Thậm chí đối với một số cán bộ, công chức, tham nhũng lại trở thành hành vi bình thường, “hiển nhiên”.
luật phòng chống tham nhũng mới nhất và đánh giá mức độ
Đánh giá mức độ tham nhũng theo từng Quốc Gia (Nguồn: Transparency International)

1.4 Làm thế nào để biết đâu là tham nhũng?

Không phải ai cũng biết được rằng hành vi của mình là tham nhũng. Hiện nay có không ít các doanh nghiệp, cá nhân không nhận ra rằng mình đang vô tình thực hiện hành vi tham nhũng do coi hanh vi “tặng quà” là thông lệ, là chiêu thức tạo dựng mối quan hệ,…

Dưới đây là một số dấu hiệu để nhận biết tham nhũng:

1.4.1 Quà tặng, chiêu đãi

Nhiều người lý luận rằng: Đối với các đất nước nước thuộc khu vực châu Á như Việt Nam, quà tặng hay chiêu đãi có thể được coi là văn hóa, là hành vi bình thường trong các mối quan hệ.

Nhưng với những buổi chiêu đãi, những món quà hào phóng quá mức sẽ thực sự là một điều bất thường. Nếu bạn giành được hợp đồng kinh doanh khó chỉ sau một bữa tối, điều đó có nghĩa là bữa ăn này ảnh hưởng đến vấn đề kinh tế, lý lẽ về văn hóa “tặng quà” sẽ mất đi sức thuyết phục.

1.4.2 Chi phí không chính thức

Những loại phí không chính thức hay còn được gọi là phí bôi trơn được xem là bất hợp lệ ở một số quốc gia nhưng lại là hợp lệ ở một số quốc gia khác. Hành vi của bạn sẽ được coi là hợp lệ nếu số tiền bạn trả thêm để được sử dụng dịch vụ nhanh hơn, thuận tiện hơn. Nhưng nếu bạn ngấm ngầm trả thêm tiền cho các những người có chức vụ, quyền hạn để được hưởng dịch vụ tốt hơn người khác, thì hành vi này sẽ trở thành hành vi hối lộ. Nhưng hiện nay, hành vi này vẫn được rất nhiều người lựa chọn.

1.4.3 Xung đột lợi ích

Những doanh nghiệp hoạt động theo hình thức công ty gia đình sẽ gặp khá nhiều trở ngại nếu doanh nghiệp đó tham gia vào chuỗi cung ứng lớn hoặc đại diện cho một thương hiệu quốc tế. Các đối tác sẽ thận trọng khi hợp tác với các doanh nghiệp gia đình vì những rủi ro tham nhũng do xung đột lợi ích gây ra.

Để nhận biết được dấu hiệu của hành vi tham nhũng trong hoạt động kinh doanh, hãy trả lời 2 câu hỏi sau: (1) Bạn có muốn thực hiện hành vi đó một cách công khai trước tất cả mọi người trong doanh nghiệp không? (2) Bạn có thấy vui khi những thông tin về hành vi đó được phát giác và công khai không? Nếu bất cứ câu hỏi nào có câu trả lời là “không” thì hãy suy xét thật kỹ trước khi thực hiện hành vi đó vì nó có thể là một hành vi tham nhũng.

2. Lý do doanh nghiệp cần phòng, ngừa tham nhũng

Phòng chống tham nhũng là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, trong đó, doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề có vai trò và trách nhiệm đặc biệt quan trọng trong hoạt động này.

2.1 Quy định của Pháp luật về phòng chống tham nhũng

quy định của pháp luật việt nam về tham nhũng, luật phòng chống tham nhũng và văn bản hướng dẫn
 
Căn cứ vào Nghị quyết số 55/2005/QH11, ngày 29 tháng 11 năm 2005 của Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 8 quy định, các dạng tham nhũng trong hoạt động kinh doanh gồm:
  • Đề nghị, chào mời, đưa tiền hoặc lợi ích cho quan chức nhà nước, công chức nước ngoài, công chức của tổ chức quốc tế công- hành vi hối lội.
  • Người có chức vụ, quyền hạn trong các doanh nghiệp chiếm đoạt tiền, tài sản của doanh nghiệp nơi mình làm việc, hoạt động này được coi như hành vi tham ô.
  • Đòi hỏi, nhận tiền hoặc một lợi ích bất kỳ từ đối tác, nhân viên dưới quyền trong doanh nghiệp.

2.2 Quy định của Luật chống tham nhũng quốc tế

Bất cứ doanh nghiệp nào đều có cơ hội liên kết với chuỗi cung ứng toàn cầu của các tập đoàn đa quốc gia lớn. Nhưng để có thể trở thành đối tác với các doanh nghiệp trên thị trường quốc tế, các doanh nghiệp tại Việt Nam cần đáp ứng được các yêu cầu, và tuân thủ các tiêu chuẩn khắt khe của họ. Những tiêu chuẩn này chủ yếu liên quan đến các tiêu chí kỹ thuật, chất lượng, điều kiện lao động, y tế và an toàn.

Ngoài những yêu cầu trên, các doanh nghiệp tại Việt Nam còn phải tuân thủ quy định luật pháp về phòng chống tham nhũng không chỉ luật pháp của Việt Nam mà còn phải tuân thủ quy định của nhà nước nơi đối tác của bạn được thành lập.

Bạn phải chắc chắn rằng, doanh nghiệp mình tuân thủ đúng quy định chống tham nhũng như Luật chống tham nhũng ở nước ngoài FCPA của Hoa Kỳ cũng như những đạo luật tương tự của các quốc gia khác nếu muốn gia nhận vào thị trường kinh tế thế giới.

2.3 Tăng cơ hội hợp tác với các doanh nghiệp nước ngoài

Khi tìm kiếm đối tác và các cơ hội kinh doanh mới, các doanh nghiệp nước ngoài thường quan tâm nhiều tới vấn đề liên chính của các công ty. Dù bạn có cố gắng che giấu như thế nào đi chăng nữa thì doanh nghiệp đối tác nước ngoài của bạn cũng hoàn toàn có thể nhận biết được điều này thông qua những dấu hiệu sau:
  • Sự minh bạch của quyền sở hữu doanh nghiệp
  • Doanh nghiệp của bạn có sự tham gia góp vốn hay quản lý của các cán bộ, công chức nhà nước hay không?
  • Có mối quan hệ nào giữa doanh nghiệp của bạn với những người có chức cụ, quyền lợi hay không?
  • Thông tin về sổ sách kế toán của doanh nghiệp bạn có được công bố theo chuẩn mực kế toán phổ biến không?
  • Thông tin hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp có được công khia, minh bạch và kịp thời hay không?
  • Doanh nghiệp bạn đã từng có các giao dịch đáng ngờ, hoặc bất hợp pháp hay không?
  • Các doanh nghiệp cùng lĩnh vực có biết đến doanh nghiệp bạn không?
  • Doanh nghiệp bạn có muốn đạt được tiền “hoa hồng” cao bất thường hay không?
  • Doanh nghiệp của bạn có thường đóng góp cho các hoạt động từ thiện có liên quan đến những người có chức vụ, quyền hạn hay không?
Đặc biệt, trong thời đại khoa học kỹ thuật phát triển như hiện nay, việc tìm hiểu và tiếp cận thông tin về một doanh nghiệp nào đó tương đối đơn giản. Vì vậy, thật khó để có thể che giấu những hành vi bất hợp pháp.

3. Doanh nghiệp có thể phòng chống tham nhũng bằng cách nào?

Tham nhũng là hành vi đặc biệt nguy hại đối với đất nước và tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội. Đối với các doanh nghiệp, tham nhũng làm xói mòn tinh thần kinh doanh liên chính, làm giảm sự sáng tạo khi khởi nghiệp, cản trở sự cạnh tranh lành mạnh đồng thời khiến chất lượng nền kinh tế thị trường giảm mạnh.

Hình ảnh và thương hiệu của các doanh nghiệp xây dựng hàng chục, hàng trăm năm hoàn toàn có thể bị hủy hoại trong một sớm một chiều bởi các hành vi tham ô, hối lộ,… của lãnh đạo, công nhân, viên chức

Vậy doanh nghiệp phải làm thế nào để phòng chống tham nhũng, hoạt động kinh doanh một cách lành mạnh và đạt được những lợi ích lâu dài?
 
doanh nghiệp chống tham nhũng bằng cách nào, kế hoạch thực hiện luật phòng chống tham nhũng
Xã hội phòng chống tham nhũng như thế nào? (Nguồn: Towards Transparency)

Cơ chế kiểm soát nội bộ là giải pháp phòng, chống tham nhũng hiệu quả cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ. Các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ thường không có đủ nguồn lực cả về nhân sự và tài chính để có thể xây dựng được hệ thống quản lý, kiểm soát một cách chuyên nghiệp như các công ty lớn. Tuy nhiên, với cơ chế kiểm soát nội bộ, các doanh nghiệp có thể phát hiện và ngăn chặn được các rủi ro một cách tương đối hiệu quả. 

Cơ chế kiểm soát là các thủ tục được xác lập với mục đích ngăn chặn hoặc phát hiện các rủi ro có thể xuất hiện ở các doanh nghiệp. Khi các cơ chế này được vận hành hữu hiệu thông qua việc thực hiện nghiêm ngặc các quy chế quản lý thì các vấn đề nguy hại cho doanh nghiệp sẽ được phát hiện, ngăn chặn một cách chính xác, kịp thời và đầy đủ.

Thông thường, quá trình thiết lập cơ chế kiểm soát gôm 4 bước cơ bản sau: (1) nhận diện và phân tích rủi ro; (2)  xây dựng quy tắc kinh doanh; (3) phòng ngừa tham nhũng và phát hiện hành vi tham nhũng; (4) phổ biến cho nhân viên và các đối tácbằng các văn bản về phòng chống tham nhũng.
 
luật phòng chống tham nhũng quy định như thế nào về nội dung công khai minh bạch

3.1 Nhận diện và phân tích rủi ro

Khi thực hiện bước này, bạn cần phải có nhận định chính xác về nguy cơ gặp phải hành vi tham nhũng của doanh nghiệp. Bạn cần xác định được rằng hành vi tham nhũng có thể xảy ra trong những tình huống nào; nó có thể xảy ra trong lĩnh vực nào (quan hệ nhân sự, phát triển kinh doanh, thực hiện hợp đồng, thanh toán,…); hành vi tham nhũng có thể xảy ra ở mức độ nào (thấp, trung bình, cao hay rất cao).       

Trong hoạt động doanh nghiệp có rất nhiều tính huống có thể dẫn tới rủi ro tham nhũng và bạn cần biết đến những tình huống này. Những tình huống nguy cơ này thường là điểm yếu của doanh nghiệp. Khi xác định đúng và đủ những nơi mà tham nhũng có thể phát sinh bạn không những có thể đưa ra được các đối sách bảo vệ doanh nghiệp trước những khi tham nhũng nảy sinh mà còn có thể giải quyết những yếu điểm của doanh nghiệp mình.

Tùy theo lĩnh vực và mô hình tổ chức quản lý, mỗi doanh nghiệp sẽ có những rủi ro khác nhau. Dẫu vậy, hầu hết các doanh nghiệp đều có thể gặp những tình huống sau:

Những tình huống liên quan trực tiếp với những người có chức vụ, quyền lực trong các cơ quan nhà nước. Những tình huống này thường rơi vào các trường hợp: quà tặng và chiêu đãi; đóng góp từ thiện; phí “bôi trơn”; hối lộ trong mua sắm và xung đột lợi ích. Đây là những tình huống được đánh giá là “khu vực có chỉ số rủi ro cao”, khi bị phát hiện những đối tượng liên quan đến hành vi tham nhũng phải được các cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết.
  • Cán bộ hải quan đòi tiền để đẩy nhanh tốc độ thông quan.
  • Các cán bộ thanh tram kiểm tra gây khó khăn cho doanh nghiệp với mong muốn có được những lợi ích về vật chất, hoặc tiền tài,… Các hành vi thường gặp là: cán bộ yêu cầu doanh nghiệp xác minh, giải trình, hoặc đưa ra các hình thức xử lý nặng hơn so với những sai phạm thực tế.
  • Những người có chức vụ, quyền lực đòi tiền nếu doanh nghiệp của bạn muốn có hợp đồng.
  • Một số doanh nghiệp thông đồng với nhau để loại trừ đối thủ khi thực hiện đấu thầu.
  • Cơ quan thuế đòi tiền nếu bạn muốn giảm thủ tục hay muốn không bị kiểm tra.
  • Người thân của bạn là lãnh đạo địa phương và họ đã trao hợp đồng cho doanh nghiệp bạn.
Những tình huống liên quan đến đối tác, khách hàng và nhân viên doanh nghiệp được coi là các tình huống nằm trong khu vực rủi ro có mức độ trung bình và thấp, Một số trường hợp có thể được doanh nghiệp tự giải quyết bằng cách không ký kết hợp đồng đối với đối tác và sa thải đối với nhân viên công ty.
  • Đối tác (khách hàng, đại lý) đòi tiền hoa hồng cao bất thường
  • Doanh nghiệp và khách hàng không có thỏa thuận và hợp đồng mang tính pháp lý.
  • Hợp đồng giữa doanh nghiệp và đối tác/ khách hàng không có giá trị do không phù hợp với tiêu chuẩn và quy định của ngành kinh doanh, hay của luật pháp nước sở tại.
  • Hồ sơ, tài liệu kỹ thuật, tài chính thiếu sót.
  • Khách hàng yêu cầu một đại diện khác thương thảo hợp đồng và tiếp nhận thanh toán.
  • Đại lý có mối quan hệ với người có chức vụ, quyền lực trong tổ chức nhà nước.
  • Khách hàng hay đại diện của khách hàng muốn nhận tạm ứng hoặc thanh toán từ một tài khoản ở nước ngoài hoặc từ một tài khoản có chủ tài khoản là người khác.
  • Khách hàng hay đại diện của học muốn thanh toán bằng tiền mặt với những khoản thanh toán bắt buộc phải thanh toán thông qua hình thức chuyển khoản.

3.2 Xây dựng quy tắc ứng xử trong kinh doanh

Sau khi đã nhận diện và phân tích rủi ro, bạn cần đưa ra một quy tắc ứng xử trong hoạt động doanh nghiệp (và yêu cầu nhân viên trong công ty thực hiện một cách nghiêm khắc). Bạn cần làm rõ các chuẩn mực ứng xử trong nội bộ; chuẩn mực ứng xử với đối tác, khác hàng, cộng đồng và với các cơ quan chính quyền. Bạn cũng nên xây dựng những nguyên tắc cụ thể để đảm bảo các chuẩn mực đề ra được thực hiện. Để xây dựng quy tắc kinh doanh, bạn nên đặt ra các câu hỏi: “được làm gì?” và “không được làm gì?” tương ứng với những khía cạnh cụ thể mà bạn đã có được khi thực hiện thao tác “nhận diện và phân tích rủi ro”.

Bộ quy tắc ứng xử trong kinh doanh sẽ làm nổi bật các giá trị và nguyên tắc mà một doanh nghiệp cần duy trì. Khi bộ quy tắc này được ban hành, tất cả các cán bộ, nhân viên doanh nghiệp đều phải tuân thủ một cách chính xác.
Bộ quy tắc này sẽ giúp cán bộ và nhân viên nhận thức chính xác về:
  • Giá trị và nguyên tắc kinh doanh của công ty
  • Những hành vi được doanh nghiệp chấp nhận và những hành vi không được chấp nhận.
  • Các bước cần thực hiện khi gặp tình huống rủi ro.
  • Cách thức tìm kiếm chỉ dẫn cụ thể để phản ánh, và giải quyết tham nhũng.
  • Hình thức thưởng và phạt cho từng trường hợp cụ thể liên quan đến tham nhũng.

3.2.1 Vậy làm thế nào để xây dựng Bộ quy tắc kinh doanh?

xây dựng quy tắc ứng xử, luật phòng chống tham nhũng và các văn bản hướng dẫn thi hành
 
Hiện nay, có rất nhiều bộ quy tắc kinh doanh có sẵn và phù hợp với mô hình kinh doanh của bạn mà bạn có thể tham khảo. Tuy nhiên, đừng bao giờ áp dụng 100% quy tắc có sẵn. Bạn cần biết rằng, mỗi doanh nghiệp sẽ có văn hóa doanh nghiệp khác nhau, sẽ có những đặc điểm riêng và vì vậy bạn cần có một bộ quy tắc riêng cho doanh nghiệp mình.

Trong trường hợp bạn chưa biết phải xây dựng bộ quy tắc như thế nào, hãy tham khảo ý kiến của cán bộ, nhân viên trong doanh nghiệp. Những ý kiến đóng góp của họ sẽ giúp bạn xây dựng được những quy tắc phù hợp với môi trường doanh nghiệp bạn. Không những thế, khi tham gia vào quá trình xây dựng quy tắc, cán bộ, nhân viên của bạn còn có thể cảm thấy họ có trách nhiệm hơn trong việc tuân thủ bộ quy tắc do chính họ đóng góp ý kiến để hình thành.

3.2.2 Yêu cầu chung với bộ quy tắc ứng xử trong kinh doanh

Bộ quy tắc cần được trình bày ngắn gọn, rõ ràng, xúc tích, khoa học để đảm bảo hiệu quả khi áp dụng. Không ai có thể đảm bảo được rằng nhân viên của bạn sẽ tuân thủ những điều luật về phòng chống tham nhũng mà bạn đưa ra về các hành vi tham nhũng và nguyên tắc xử lý. Nhưng một văn bản đầy đủ, dễ hiểu, khoa học sẽ khiến họ nhân thấy sự nghiêm túc của lãnh đạo trong việc thực hiện những điều được ban hành.

Trong văn bản đưa ra, bạn nên sử dụng những từ ngữ mang tính bao quát, hướng tới mọi đối tượng như “chúng ta”, “của chúng ta”,… Đừng bao giờ tạo ra một văn bản phòng chống tham nhũng với một list danh sách những hành vi cấm đoán- điều này khiến nhân viên cảm thấy nặng nề. Bạn cũng nên cũng cấp các tài liệu cụ thể để nhân viên của mình có thể xem chi tiết nếu họ cần.

3.3.2 Nội dung chính trong bộ quy tắc ứng xử

Khi xây dựng một bộ quy tắc ứng xử trong doanh nghiệp bạn cần đảm bảo đầy đủ các nội dung sau: (1) Thông điệp của người lãnh đạo cao nhất về sự liêm chính của doanh nghiệp; (2) Giải thích lý do doanh nghiệp cần đến bộ quy tắc.  (3) Giá trị cốt lõi, tầm nhìn và xứ mệnh của doanh nghiệp. (4) Những hành vi ứng xử.
Những hành vi ứng xử bao gồm:
  • Hành vi cá nhân: Hành vi mà doanh nghiệp muốn cán bộ, nhân viên thực hiện.
  • Hành vi gian lận, tham nhũng: đưa ra những giới hạn rõ ràng giữa những hành vi được chấp nhận và những hành vi không được chấp nhận.
  • Cách sử dụng nguồn lực doanh nghiệp: Nêu rõ cách bảo vệ tài sản doanh nghiệp, bao gồm lưu trữ hồ sơ, sử dụng thông tin, sở hữu trí tuệ và bảo mật.
  • Xung đột lợi ích, quà tặng: Nêu rõ cách xử lý quà tặng và cách giải quyết các tình huống rủi ro khác (mâu thuẫn giữa lợi ích chung và lợi ích cá nhân).
  • Báo cáo hành vi có dấu hiệu vi phạm Bộ quy tắc ứng xử: Hãy quy định rõ ràng trình tự, thủ tục báo cáo, cách tiếp nhận báo cáo hành vi có dấu hiệu vi phạm quy tắc.
  • Xử lý vi phạm: Quy định rõ về vấn đề thẩm quyền, quy trình và hình thức xử lý các hành vi vi phạm quy tắc của doanh nghiệp.
  • Địa chỉ khi cần tư vấn: Cung cấp cho cán bộ, nhân viên thông tin cụ thể về cách thức liên hệ với người tư vấn khi có vấn đề thắc mắc.
  • Sửa đổi, bổ sung Bộ quy tắc: Hãy nêu rõ ràng về thời gian dự kiến khi cần sửa đổi, bổ sung bộ quy tắc ứng xử trong kinh doanh.

3.3 Phòng ngừa và phát hiện hành vi tham nhũng

Trong bước này, bạn phải đưa ra các biện pháp phòng chống tham nhũng cũng như các biện pháp phát hiện hành vi này và thực hiện chúng. Xây dựng cơ chế phát hiện tham nhũng thông qua việc tiếp nhận và xử lý các phản ánh về những sai phạm. Và điều quan trọng là bạn phải đưa ra các biện pháp xử lý hợp lý, khoa học (doanh nghiệp tự giải quyết hay nhờ sự can thiệp của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền). Thực hiện việc phòng ngừa và phát hiện hành vi tham nhũng là nội dung đặc biệt quan trọng nhằm hạn chế, kiểm soát rủi ro và vược qua khó khăn khi các hành vi tham nhũng đã xảy ra trong doanh nghiệp.
 
phòng ngừa và phát hiện tham nhũng, luật phòng chống tham nhũng pháp luật đại cương

3.3.1 Biện pháp phòng chống tham nhũng ở Việt Nam

Từ lãnh đạo tới nhân viên đề phải tuân thủ bộ quy tắc ứng xử doanh nghiệp

Thật khó để nhân viên một công ty tuân thủ quy tắc khi họ nhận thấy lãnh đạo của mình không quyết tâm thực hiện những nguyên tắc mà do chính ông ta đề ra. Vì vậy, để đảm bảo bộ quy tắc này có hiệu quả, người lãnh đạo nên:
Tổ chức định kỳ các buổi sinh hoạt về đạo đức kinh doanh. Từ đó lắng nghe và chia sẻ với nhân viên về tính huống họ có thể gặp phải khi hoạt động trong môi trường kinh doanh cũng như trao đổi về giải pháp tuân thủ.
Tuân thủ nghiêm túc và thực hiện công khai, minh bạch những quy tắc đã được đề ra. Biết phê bình và tự phê bình khi gặp sai phạm.

Biết cách tận dụng cơ hội để tôn vinh những chuẩn mực ứng xử trong kinh doanh, từ đó thể hiện thái độ của người lãnh đạo cũng như cam kết kinh doanh liêm chính.

Phân công người phụ trách việc tuân thủ Bộ quy tắc ứng xử

Bạn nên bổ nhiệm một nhân viên chuyên chịu trách nhiệm về vấn đề tuân thủ Bộ quy tắc ứng xử trong kinh doanh nếu có đủ nhân sự. Người nhân viên này phải được cấp phép và có quyền báo cáo trực tiếp lên người quản lý cao nhất của doanh nghiệp. Họ không cần có kiến thức pháp lý sâu sắc nhưng phải là người được toàn bộ nhân viên tin tưởng để có thể hướng dẫn những nhân viên khác thực hiện mọi thứ theo đúng quy định. Điều cần lưu ý là người thực hiện trách nhiệm này phải có ý nghĩa trong việc thúc đẩy kinh doanh mà không phải là rào cản trong kinh doanh.

Xây dựng quy định rõ ràng về việc sử dụng quỹ của doanh nghiệp

Trong một doanh nghiệp, những đối tượng dễ tham gia vào các hành vi tham nhũng thường liên quan đến một số giao dịch sau:
  • Những người có tiếp xúc trực tiếp, gần gũi nhất với người phụ trách việc mua sắm và người phụ trách bán hàng của các doanh nghiệp khác.
  • Người có tiếp xúc thường xuyên, gần gũi với những người có chức vụ, có quyền hạn trong việc mua sắm công, cấp phép hay ủy quyền.
  • Người tạm ứng, thanh toán, quyết toán hoặc nhận tiền (đặc biệt là tiền mặt).
Để hạn chế phát sinh rủi ro tham nhũng, các doanh nghiệp có thể áp dụng một số quy tắc đơn giản nhưng có hiệu quả lâu dài sau:
  • Các khoản thanh toán không theo hình thức ví điện tử phải có sao lưu kèm chứng từ.
  • Các giao dịch rút tiền mặt phải được ghi chép và ký xác nhận.
  • Giới hạn quỹ tiền mặt và xác định hạn mức chi tiêu tiền mặt.
  • Quy định những mặt hàng được phép mua bằng quỹ công ty.
  • Hạn chế việc ứng tiền cho nhân viên chi tiêu việc cá nhân.
  • Các khoản thanh toán vượt hạn mức phải có ít nhất 2 người có quyền hạn ký tên.
  • Tham khảo giá từ nhiều nhà cung cấp trước khi quyết định mua sắm.
  • Hiểu rõ khách hàng, nhà cung cấp và đối tác của doanh nghiệp
Trước khi thực hiện bất cứ hoạt động kinh doanh nào cũng cần tìm hiểu thông tin về khách hàng doanh nghiệp, nhà cung cấp và đối tác kinh doanh của mình. Bạn có thể dễ dàng tìm kiếm được các thông tin cần thiết về những đối tượng này thông qua mạng internet. Điều mà bạn cần quan tâm khi tìm hiểu về họ là tình hình tài chính, uy tín, các vấn đề họ gặp phải trên thị trường và người sở hữu họ là ai.

Bạn nên cân nhắc việc thuê chuyên gia để rà soát về doanh nghiệp- nơi mà bạn đang có ý định thực hiện các giao dịch, thỏa thuận lớn như mua lại hoặc sát nhập. Điều đó sẽ giúp doanh nghiệp bạn tránh khỏi những rủi ro tham nhũng.

Hiểu rõ nhu của cán bộ, nhân viên 

Khi một doanh nghiệp phát triển đến trình độ nhất định, việc thuê nhân viên là điều không thể tránh khỏi. Lúc này bạn cần hiểu được rằng mối quan tâm của bạn và nhân viên là khác nhau. Là chủ doanh nghiệp, bạn quan tâm đến lợi nhận mà doanh nghiệp kiếm được thông qua hoạt động kinh doanh. Trong khi đó, cán bộ, nhân viên của bạn lại quan tâm đến lợi ích thu được từ vị trí của họ trong công ty. Khi nhu cầu về lợi ích cá nhân quá lớn, nó sẽ thôi thúc họ lợi dụng vị thế của mình trong công ty để thỏa mãn mong muốn. Đó chính là cách mà những hành vi tham nhũng xuất hiện.

3.3.2 Cơ chế phát hiện tham nhũng

Chỉ khi có một cơ chế phát hiện các rủi ro tham nhũng một cách hiệu quả và phù hợp thì doanh nghiệp mới có thể thực hành kinh doanh liêm chính và phòng ngừa các hành vi tham nhũng phát sinh. Một cơ chế phát hiện rủi ro tham nhũng khoa học, hiệu quả phải bao gồm những yếu tố sau:

Bảo đảm sổ sách và hồ sơ kế toán chính xác, minh bạch

Mỗi doanh nghiệp cần lưu giữ hồ sơ kế toán một cách chuẩn xác, minh bạch. Hồ sơ kế toán phải ghi chép đầy đủ tất cả các giao dịch tài chính đã phát sinh..Việc ghi chép chính xác sẽ giúp bạn giám sát việc kinh doanh một cách hiệu quả, ngăn chặn các giao dịch trái phép và quản trị rủi ro tốt hơn. Hồ sơ minh bạch rõ ràng cũng sẽ bảo vệ doanh nghiệp bạn khi cần giải trình bất cứ một giao dịch nào đó.
 
cơ chế phát hiện tham nhũng, luật phòng chống tham nhũng ban hành năm nào

Thực hiện kiểm toán định kỳ

Thực hiện kiểm toán định kỳ là giải pháp tuyệt vời để phát hiện được các rủi ro có thể phát sinh. Bạn nên thuê các công ty kiểm toán bên ngoài để giúp phát hiện các giao dịch bất thường cũng như cho bạn những lời khuyên hữu ích để cải thiện hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Hãy chắc chắn công ty kiểm toán mà bạn thuê có uy tín và phù hợp với chuẩn mực đạo đức của doanh nghiệp.

Tạo kênh thông tin phục vụ việc phát giác dấu hiệu tham nhũng

Tố cáo sai phạm là một trong những việc nhạy cảm và khó thực hiện nhất trong việc ứng dụng Bộ quy tắc ứng xử trong kinh doanh.. Ở một số nơi, việc báo cáo sai phạm của đổng nghiệp được coi là “điều phải làm”, trong khi một số quốc gia khác lại coi việc đó là hành vi trái đạo đức, gây mất đoàn kết.

Nhưng dù thế nào đi chăng nữa, để phòng chống tham nhũng có hiệu quả, bạn vẫn phải áp dụng cơ chế khách quan để nhân viên trình thông tin và báo cáo các sai phạm mà không sợ sự trả thù từ đồng nghiệp hoặc cấp trên.
       
Hệ thống tố giác phải được xây dựng một cách khoa học, có quy trình gửi, tiếp nhận thông tin, lưu giữ hồ sơ và điều tra vụ việc một cách hợp lý, khách quan. Quy trình tố cáo và giải quyết các tố cáo tham nhũng phải chấp nhận sự tố cáo nặc danh hoặc ẩn danh. Bạn nên thuê bên thứ ba tiếp nhận những báo cáo sai phạm này để đảm bảo tính khách quan.

3.3.3 Báo cáo hành vi tham nhũng

Các quy tắc về phòng, chống tham nhũng trong doanh nghiệp chỉ thực sự có tính hiệu quả khi có hệ thống báo cáo tham nhũng khách quan, khoa học để phát hiện các hành vi sai phạm trong hoạt động kinh doanh. Một hệ thống hiệu quả cần có lựa chọn về kênh báo cáo phù hợp với tính chất của vụ việc.

Báo cáo tới các cấp quản lý

Khi có những báo cáo về vi phạm nhỏ, những báo cáo này có thể được gửi trực tiếp lên trưởng bộ phận quản lý trực tiếp, luật sư, cấp quản lý cao hơn,.. Tất nhiên, quy trình này sẽ không áp dụng cho những vi phạm mà đối tượng vi phạm là người trực tiếp quản lý mình.

Đường dây nóng ẩn danh

Những doanh nghiệp lớn thường thuê bên thứ ba vận hành đường dây nóng tiếp nhận các báo cáo về tham nhũng. Trong khi đó, những doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ có những hòm thư tiếp nhận được đặt ở nơi dễ tới nhưng kín đáo trong khuôn viên doanh nghiệp. Một số doanh nghiệp cũng sử dụng hệ thống ghi nhận thông tin báo cáo tự động và ẩn thông tin về người báo cáo sai phạm.

Xử lý đơn tố cáo tham nhũng

Với những tố cáo về các vi phạm nhỏ, cấp trên của đối tượng bị tố cáo có thể trực tiếp xử lý. Nhưng với những trường hợp nghiêm trọng hơn, vấn đề cần được xem xét với một Ban gồm các cán bộ pháp ký, nhân sự, tài chính và các bộ phận liên quan khác để bảo đảm tính vẹn toàn của quá trình giải quyết.

Phòng tránh việc bị trả thù

Mặc dù thông tin về nhân viên tố cáo được giữ bí mật, nhưng sự nghi ngờ có thể nảy sinh. Do đó, bạn cần phải tìm ra biện pháp hiệu quả để đối phó với những hành vi trả thù ở bất cứ hình thức nào và bất cứ khi nào hành vi đó xuất hiện.

Giữ liên lạc với người tố cáo vi phạm

Hầu hết nhân viên sẽ cảm thấy nản chí hoặc nghi ngờ rằng liệu báo cáo về hành vi tham nhũng mà họ đưa lên có được giải quyết hay không nếu không biết kết quả như nào.Vì vậy, hãy đảm bảo rằng tất cả các đơn tố cáo và kết quả xử lý phải được ghi lại và thông báo cho người tố cáo theo cách thích hợp nhất.

3.3.4 Xử lý hành vi tham nhũng và vi phạm quy tắc ứng xử trong kinh doanh

Bộ quy tắc ứng xử sẽ có hiệu quả tích cực đối với doanh nghiệp khi có sự thưởng phạt nghiêm minh. Với những người thực thi tốt những nguyên tắc đã được đưa ra, bạn nên khen thưởng một cách công khai, để họ biết sự cố gắng của mình được lãnh đạo nhìn nhận. Trong khi đó, những đối tượng tham gia vào tham nhũng cần bị xử lý nghiêm khắc để răn đe những người khác.

Các hình thức xử lý vi phạm
xử lý hành vi tham nhũng, luật phòng chống tham nhũng có hiệu lực từ ngày tháng năm nào

Hình thức xử lý các hành vi vi phạm Bộ quy tắc ứng xử phải phù hợp với quy định của pháp luật về lao động cũng như hợp đồng lao động đã được ký kết.

Theo Bộ luật Lao động của Việt Nam, với các hành vi vi phạm quy tắc của doanh nghiệp có thể xử lý bằng một số hình thức sau: (1) Khiển trác; (2) Dãn thời hạn tăng lương; (3) Cách chức; (4) Tạm đình chỉ công tác; (5) Sa thải; (6) Chuyển giao vụ việc cho cơ quan phòng chống tham nhũng có thẩm quyền;… Trong trường hợp hành vi tham nhũng có liên quan đến những người có chức vụ, có quyền hạn trong các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp sẽ không được phép tự xử lý mà phải chuyển giao cho cơ quan nhà nước có thầm quyền.

Tiếp nhận phản hồi và xem xét lại quy trình xử lý vi phạm

Việc tiếp nhận phản hồi và rà soát các tình huống thực tiễn là điều hết sức cần thiết để có thể liên tục sửa đồi, cập nhật các nguyên tắc trong Bộ quy tắc kinh doanh sao cho khoa học, chính xác và phù hợp với những thay đổi của chính sách, pháp luật có liên quan. Việc cập nhật Bộ quy tắc ứng xử phải bao gồm cả quy trình tiếp nhận thông tin, xác minh vụ việc.

Khuyến khích, khen thưởng những hành vi đúng chuẩn

Như đã nói, Bộ quy tắc chỉ có thể hoạt động hiệu quả khi có sự thưởng, phạt một cách công bằng. Bạn xử phạt những người có hành vi lệch chuẩn đồng thời khi có cơ hội, bạn cũng nên khuyến khích những người có hành vi phù hợp với chuẩn mực mà Bộ quy tắc ứng xử đề ra. Hãy khen thưởng một cách công khai, trong một vài trường hợp bạn có thể xem xét thưởng tiền cho cán bộ, nhân viên đó. Bạn có thể lựa chọn rất nhiều hình thức khen thưởng khác nhau để khuyến khích người lao động của mình tiếp tục cố gắng: (1) Nêu gương điển hình; (2) Khen thưởng bằng tiền hoặc vật chất; (3) Tạo cơ hội phát triển nghề nghiệp: thăng chức, tăng lương trước kỳ hạn,…

3.4 Phổ biến cho nhân viên và các đối tác

Những quy tắc và biện pháp phòng ngừa tham nhũng chỉ được thực hiện khi nhân viên, đối tác của bạn biết đến chúng. Chính vì vậy, trong quá trình thực hiện 3 bước trên và khi đã xác định được rõ những điều cán bộ, nhân viên doanh nghiệp cần thực hiện, bạn nên biên soạn tài liệu cụ thể. Hãy phổ biến thông tin này đến nhân viên và đối tác của bạn để họ hiểu đúng về quy tắc ứng xử của doanh nghiệp cũng như biện pháp giải quyết/ trừng phạt những người có hành vi tham ô, hối lộ. Đây có thể coi là quá trình xây dựng chuẩn mực trong văn hóa ứng xử của doanh nghiệp.

3.4.1 Lựa chọn chương trình đào tạo 

Hiện nay, có rất nhiều doanh nghiệp cũng như các tổ chức xã hội có thể cung cấp cho doanh nghiệp bạn cơ sở, chương trình đào tạo có sẵn và hỗ trợ cho bạn trong suốt quá trình thực hiện chương trình đào tạo.
Lựa chọn một chương trình phù hợp với văn hóa doanh nghiệp sẽ giúp bạn giảm được lượng lớn chi phí và nguồn lực. Khi người lao động nhận thấy chương trình đào tạo phù hợp với công việc của họ, họ sẽ tích cự học hỏi hơn và tuân thủ các nguyên tắc được đề ra một cách tốt hơn.
 
Bạn có thể xem xét đến việc sử dụng những chương trình đào tạo đã dược các doanh nghiệp lớn cũng ngành phát triển, vì đây là những chương trình đã được kiểm chứng và nhiều người nhận thấy có hiệu quả.

3.4.2 Theo dõi, đánh giá kết quả đào tạo

Trên thực tế, không phải tất cả các nhân viên trong doanh nghiệp đều có khả năng liên quan đến vấn đề tham nhũng. Dẫu vậy, tất cả người lao động trong doanh nghiệp đều phải được đào tạo đầy đủ các kiến thức về tham nhũng để có thể xác định, đánh giá và ngăn chặn nguy cơ tham nhũng tiềm tang.
 
Phổ biến về tham nhũng, luật phòng chống tham nhũng được quốc hội thông qua

Bạn nên:
  • Đảm bảo rằng tất cả người lao động đều được đào tạo một cách nhất quán.
  • Đảm bảo rằng, bạn có thể chứng minh với đối tác hoặc các cơ quan chức năng rằng chương trình đào tạo đã được thực hiện một cách nhất quán trong toàn doanh nghiệp.
Những thông tin về kết quả đào tạo và đánh giá sau đào tạo nên được cập nhật một cách đầy đủ, khoa học dưới hình thức các biên bản ghi chép hoặc các phương tiện trực tuyến khác kèm với sự xác nhận đầy đủ của những người đã qua đào tạo. Cách làm này giúp bạn theo dõi, đánh giá kết quả đào tạo một cách chính xác. Không những thế còn giúp tạo nên hiệu ứng lan tỏa về cam kết liêm chính trong hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp với đối tác và các cơ quan có thẩm quyền.

3.4.3 Hình thức đào tạo

Hiện nay, các khóa đào tạo có thể được thực hiện theo hình thức trực tiếp, online hoặc kết hợp cả hai hình thức này:
  • Đào tạo trực tiếp: Hình thức đào tạo này được đánh giá là hiệu quả nhất vì người học được trực tiếp tương tác với người dạy, họ có thể ngay lập tức trao đổi, chia sẻ với nhau những điều thắc mắc hoặc những khó khăn. Đào tạo trực tiếp phù hợp với các doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ; hoạt động trong không gian địa lý giới hạn. Với hình thức này, bạn cũng sẽ dề dàng theo dõi kết quả đào tạo hơn vì chỉ cần lấy đánh giá và xác nhận của người tham gia khóa đào tạo.
  • Đào tạo online: Hình thức đào tạo này có ưu điểm hơn đào tạo trực tiếp ở việc có khả năng bao phủ trong phạm vi rộng lớn, có thể tiếp cận với người lao động ở bất cứ đâu, tại bất cứ thời điểm nào với chi phí tương đối thấp. Mặc dù, đào tạo online không có hiệu quả cao bằng đào tạo trực tiếp, nhưng đây được coi là giải pháp tức thì và có hiệu quả hơn khi cần cung cấp nội dung đào tạo cập nhật cho nhân viên công ty.
Hiện nay, có một số chương trình đào tạo mất phí nhưng cũng có không ít các tài liệu đào tạo miễn phí khác mà bạn có thể tham khảo. Với những tài liệu này, bạn có thể ứng dụng trực tiếp hoặc tự xây dựng cho mình một chương trình đào tạo khác phù hợp hơn với văn hóa công ty mình.
 

4. Ngăn chặn tham nhũng trong kinh doanh

4.1 Những lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng cao

Vấn đề tham nhũng sẽ nảy sinh trong trường hợp bạn đi quá giới hạn. Một bữa ăn thiện chí có thể là bình thường trong xã hội Việt Nam, nhưng bữa ăn đó sẽ trở nên bất thường nếu nhờ nó bạn đạt được một lợi ích nào đó cho cá nhân hoặc cho doanh nghiệp của bạn ( đó có thể là hợp đồng, có thể là sự “yên tâm” không bị các cơ quan chức năng “sờ gáy”,…). Khi bạn nhận được những lợi ích từ món quà của mình, nó có thể được quy kết là hối lộ. Quà tặng và chiêu đãi; Đóng góp từ thiện và tài trợ sự kiện được tổ chức bởi những người có chức vụ, quyền hạn; Chi phí không chính thức và Xung đột lợi ích là những lĩnh vực có nguy cơ tham nhũng cao và có thể dễ dàng bị quy kết là tham nhũng.

4.1.1 Quà tặng và chiêu đãi

Như đã nói, những món quà và những bừa ăn có thể sẽ là món đồ hối lộ trong một số trường hợp do đó bạn cần xây dựng một “Chính sách tặng quà” rõ ràng trong Bộ quy tắc ứng xử trong kinh doanh. “Chính sách quà tặng” sẽ giúp bạn xác định chính xác những món quà nào là phù hợp và món quà nào là không phù hợp thậm chí là có vấn đề liên quan đến tham nhũng. Bạn nên đảm bảo, chính sách quy định đầy đủ cả việc tặng và nhận quà.

Một số doanh nghiệp hiện nay đang duy trì chính sách không quà tặng, nhưng một số doanh nghiệp khác thích tặng/ nhận quà trong phạm vi được xác định rõ ràng vì cho rằng hành vi này thể hiện sự thiện chí và tôn trọng lẫn nhau. Việc có nên tặng/ nhận quà hay không cũng phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố văn hóa, xã hội cũng như quan niệm quà tặng của từng doanh nghiệp, từng quốc gia. Tuy nhiên, bạn nên tìm hiểu thật kỹ về đối tác của mình nếu họ là doanh nghiệp nước ngoài, một số doanh nghiệp như các doanh nghiệp của Hoa Kỳ rất nhạy cảm về vấn đề quà tặng.
 
ngăn chặn tham nhũng trong kinh doanh, luật phòng chống tham nhũng hiện hành

Việc tặng và nhận quà nên có sự chấp thuận từ những cán bộ quản lý cấp trên trực tiếp. Khi bạn quyết định tặng hoặc nhận một món quà nào đó, hãy tự trả lời những câu hỏi sau:
  • Liệu việc tặng/ nhận quà đó có trái với quy định của pháp luật, của doanh nghiệp hay của đối tác không?
  • Liệu món quà đó có ảnh hưởng tới quyết định của người nhận quà không?
  • Liệu món quà đó có tạo tiền lệ rằng món quà đó là phù hợp mà chứ không có vấn đề hay không?
  • Liệu món quà có được đánh giá là hối lộ trong mắt những người ngoài doanh nghiệp không?
Nếu có bất cứ câu trả lời nào là có, bạn nên cân nhắc và thận trọng trước khi đưa ra quyết định.

4.1.2 Đóng góp từ thiện, tài trợ sự kiện

Một số hợp đồng doanh nghiệp có liên quan đến thẩm quyền quyết định của các cơ quan nhà nước. Và trong một số trường hợp, bạn sẽ phải đối mặt với các áp lực từ cơ quan nhà nước và “buộc” phải thực hiện một số hình thức đóng góp tài chính cho hoạt động từ thiện hoặc hoạt động tập thể được bảo trợ bởi những người có chức vụ, quyền lực trong các tổ chức công để đổi lấy hợp đồng.

Về hình thức, đóng góp từ thiện dễ dàng được chấp nhận hơn so với đưa “phong bì” và nó cũng khó phát hiện hơn. Nhưng nếu nó ảnh hưởng tới quá nhiều quyết định thì sẽ bị coi là hình thức “hối lộ trá hình”.

Việc đóng góp từ thiện và tài trợ sự kiện có thể giúp tạo dựng thương hiệu cho doanh nghiệp, nhưng bạn nên chắc chắn rằng điều này không liên quan đến các hợp đồng kinh doanh để tránh bị quy kết thành hành vi hối lộ.

4.1.3 Chi phí không chính thức

Chi phí không chính thức hay còn được gọi là phí “bôi trơn” là hành vi cần được xem xét một cách đặc biệt. Khoản phí này thường là những khoản phí nhỏ trả cho cán bộ, viên chức với mong muốn đẩy nhanh tiến độ hoạt động (đăng ký giấy tờ, thủ tục thông quan,..); làm việc thuận tiện hơn (không cần xếp hàng, chờ đợi,…); hoặc đảm bảo công việc đạt được kết quả như mong đợi (sử dụng dịch vụ công,…).

Trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền có quy định rõ ràng về khoản phí này để cung cấp dịch vụ nhanh chóng, thuận tiện hơn với minh chứng rõ ràng thì chi phí phát sinh ngoài sẽ không bị quy kết là hối lộ. Nhưng nếu khoản chi này nằm ngoài quy định của chính sách, pháp luật, không được niêm yết công khai thì đây được coi là một khoản hối lộ.

4.1.4 Xung đột lợi ích

Xung đột lợi ích phát sinh khi một cán bộ, nhân viên công ty có hành động hoặc có lợi ích khiến họ rơi vào thế khó xử khi thực hiện công việc được giao. Chẳng hạn:
  • Cán bộ phụ trách mua sắm trao hợp đồng cung cấp hàng hóa cho người thân với giá đắt hơn hoặc chất lượng kém hơn so với nhà cung cấp khác.
  • Nhân viên của bạn làm thêm cho doanh nghiệp khác (đặc biệt là công ty đối thủ) và nhận được lợi ích từ doanh nghiệp đó, điều này chi phối đến các quyết định có liên quan đến lợi ích của doanh nghiệp bạn.
  • Lãnh đạo, nhân viên bộ phận nghiên cứu bán thông tin độc quyền và tài sản trí tuệ của doanh nghiệp để thu lợi cá nhân.
  • Giám đốc bán hàng có mối quan hệ chặt chẽ với lãnh đạo Ban quản lý dự án của địa phương/ bộ, ngành có liên quan đến lĩnh vực doanh nghiệp bạn đang kinh doanh.
Để tránh nguy cơ xung đột lợi ích, bạn nên quy định rõ ràng các nội dung cần thiết sau trong Bộ quy tắc ứng xử trong kinh doanh của công ty.
  • Các tình huống xung đột lợi ích và hành vi bị nghiêm cấm. Lấy ví dụ cụ thể.
  • Nghĩa vụ của nhân viên về việc báo cáo và phòng tránh xung đột lợi ích (báo cáo và từ chối thực hiện nhiệm vụ nếu có nguy cơ phát sinh xung đột).
  • Quy trình tiếp nhận và xử lý thông tin về xung đột lợi ích.
  • Các biện pháp áp dụng khi xuất hiện các tình huống xung đột (từ chối thực hiện nhiệm vụ, tạm thời chuyển vị trí công tác; xử lý khi có vi phạm).

4.2 Cách thức ngăn chặn hối lộ

phòng chống tham nhũng, phổ biến luật phòng chống tham nhũng
 
Trong quá trình hoạt động kinh doanh chức chắn bạn sẽ phải đối mặt với các áp lực khi bị đòi hối lộ hoặc lôi kéo vào hành vi tham nhũng. Điều bạn cần làm là nói “Không” và kiên quyết không thực hiện những hành vi đó.

Điều khó nhất đối với các doanh nghiệp là nói “không” với những đòi hỏi của những người có quyền lực, có ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp bạn.

Lựa chọn hiện nay của bạn là gì để ngăn chặn hối lộ?

Nếu là “Có”

Trên thực tế, đôi khi, hối lộ là lựa chọn khả thi và duy nhất mà bạn nghĩ là mình có thể thực hiện, nhưng chắc chắn đây không phải là lời khuyên mà chúng tôi muốn dành cho bạn. Việc có thực hiện hành vi hối lộ hay không hoàn toàn phụ thuộc vào quyết định xử lý tình huống của bạn. Bạn nên cân nhắc việc tìm kiếm một giải pháp tốt hơn để giảm thiểu tác động của những hành vi này.

Trong trường hợp bị ép buộc đưa hối lộ, tốt hơn hết bạn nên lưu giữ bằng chứng có thể chứng minh mình bị ép buộc và phải chủ động thông báo với các cơ quan có thẩm quyền để tìm cách xử lý phù hợp. Cách này sẽ giúp bạn có thể được miễn trách nhiệm hình sự và được trả một phần hoặc toàn bộ tài sản đã dùng khi hối lộ.

Nếu là “Không”

Với các doanh nghiệp tại Việt Nam, việc nói “không” thực sự rất khó khăn. Doanh nghiệp phải sẵn sàng đối mặt với rất nhiều rủi ro như mất hợp đồng, thậm chí không thể tiếp tục kinh doanh được nữa.

Vì vậy, bạn phải tìm được giải pháp từ chối thích hợp để làm sao người đòi hối lộ không vòi vĩnh bạn nữa. Thực tế, không ai chắc chắn được rằng phải làm thế nào để ngăn chặn hối lộ mà không làm đổ bể hợp đồng trước mắt hoặc khiến mối quan hệ lâu dài với đối tác, với khách hàng xấu đi. Nhưng những cách giải quyết sau đây có thể giúp bạn hạn chế tình trạng vòi vĩnh hối lộ, ngăn chặn hành vi này trong một khoảng thời gian tương đối dài và đó là một trong những ý nghĩa của phòng chống tham nhũng to lớn mang lại cho bạn.

4.2.1 Lảng tránh yêu cầu và hạn chế tiếp xúc trực tiếp

Thông thường, những đòi hỏi hối lộ thường được thể hiện  một cách “tế nhị” và “kín đáo”; thậm chí đôi lúc còn trở nên “lòng vòng, khó hiểu”. Vì vậy, bạn hoàn toàn có thể tỏ ra mình không hiểu những đòi hỏi “tinh tế” đó, đồng thời chuyển sang câu chuyện khác.

Bạn cũng nên cố gắng tránh tiếp xúc với những người có hành vi đòi hối lộ để tránh phải nhận những thông điệp yêu cầu vô lý này.

4.2.2 Làm phức tạp vấn đề

Khi bạn làm phức tạp vấn đề, đồng nghĩa bạn đang cố gắng cho họ thấy nếu yêu cầu được đáp ứng sẽ không an toàn. Bạn hoàn toàn có thể nói rằng bạn không phải là người đưa ra quyết định và bạn cần có yêu cầu bằng văn bản để trình nên người có thẩm quyền quyết định vấn đề này.

Trong trường hợp này, những người đòi hối thường sẽ phải đắn đo, cân nhắc kỹ hơn vì nếu yêu cầu đưa hối lộ càng có nhiều người biết thì nguy cơ bại lộ càng cao.

4.2.3 Tìm hiểu thêm về người nhận hối lộ

Trong một số trường hợp, lời đề nghị hối lộ có thể xuất phát từ bản thân người giao dịch trực tiếp- những người cán bộ cấp trung hoặc cấp thấp để bù đắp lại số tiền lương ít ỏi của họ. Điều này có thể có nghĩa là hành vi đòi hối lộ là hành vi tự ý phát sinh, hãy thử tìm hiểu về cơ quan, tổ chức nơi họ làm việc và khi đó nếu nhận thấy thích hợp hãy gửi lời cảnh báo hoặc tố cáo tới lãnh đạo của người đó.
 
4.2.4 Chuyển thông điệp mạnh mẽ về việc tuân thủ Bộ quy tắc ứng xử trong kinh doanh
 
Bạn có thể nói với người đòi hối lộ rằng doanh nghiệp của bạn có Bộ quy tắc ứng xử rất khắt khe căn cứ quy định của pháp luật Việt Nam. Và bạn buộc phải tuân thủ những nguyên tắc đó nếu không sẽ bị xử phạt một cách đặc biệt nghiêm khắc. Bạn có thể khéo léo kể cho họ những trường hợp tương tự mà doanh nghiệp của bạn đã xử lý để họ có cái nhìn thực tế hơn về vấn đề này.
 
luật phòng chống tham nhũng quy định như thế nào về nội dung công khai minh bạch
 

4.2.5 Gợi ý phương pháp khác phù hợp và “liêm chính” hơn
 
Bộ luật hình sự Việt Nam quy định việc đưa và nhận hối lộ đều trái pháp luật vì vậy bạn có thể tìm một cách khác phù hợp hơn để tỏ lòng “biết ơn” như tặng quà hay làm từ thiện,… Nhưng như đã nói ở trên, những món quà, những khoản tiền từ thiện phải không bị đánh giá là sai phạm hoặc gây ảnh hưởng đến người ra quyết định. Những loại quà tặng đó phải là những món quà được phép được quy định trong Bộ quy tắc kinh doanh của doanh nghiệp.

4.2.6 Báo cáo, phản ánh với cơ quan chức năng

Để tránh đối mặt với sự trừng phạt của luật pháp, tốt hơn hết bạn nên làm đúng luật. Khi bị đòi hỏi hối lộ, hãy bí mật lưu giữ lại những chứng cứ về hành vi này và gửi chúng đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền để được giải quyết theo quy định.
 
Tuy nhiên, trước khi quyết định giải quyết theo cách này, hãy gửi tài liệu và để nghị họ không làm như vậy nữa. Nhưng bạn cũng nên cân nhắc về tác động tiêu cực của cách làm này đối với doanh nghiệp bạn.

4.2.7 Tham gia hoạt động tập thể với những doanh nghiệp khác

Nếu hoạt độc đơn độc trong cuộc chiến chống tham nhũng, doanh nghiệp của bạn có thể gặp rất nhiều rủi ro và rắc rối khó giải quyết. Vì vậy, tốt hơn hết hãy cùng tham gia cuộc chiến này với các doanh nghiệp, các tổ chức kinh doanh khác nhằm hạn chế sức ép của tham nhũng.

Hãy cân nhắc và suy xét thật kỹ vấn đề hối lộ, tham nhũng cũng như nguy hại của nó đối với doanh nghiệp cũng tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội. Phó Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã từng khẳng định: “công tác phòng chống tham nhũng là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, của toàn xã hội, trong đó cộng đồng doanh nghiệp giữ vai trò quan trọng”.  Chính vì vậy các doanh nghiệp Việt cần kinh doanh một cách liêm chính, tuân thủ đúng pháp luật và cùng đẩy lùi vấn nạn tham nhũng này.

Nguồn tham khảo:
  1. https://vi.wikipedia.org/
ĐĂNG KÝ NHẬN BỘ CÔNG CỤ
Để có thông tin đầy đủ về Bộ công cụ hướng dẫn Doanh nghiệp nhỏ và vừa phòng, ngừa tham nhũng. Bạn vui lòng điền đầy đủ thông tin và nhấn vào nút ĐĂNG KÝ
Bình luận bài viết (0)

Đối tác

2
3
4
5
6
7
8